De wereld op zijn kop
Geschiedschrijving is chronologisch. Het is ondoenlijk een geschiedenisboek te schrijven die in de tijd terug gaat: ‘en hiervoor gebeurde’, ‘wat voorafging door’... Sedimentatie is omgekeerd chronologisch: de aarde deponeert materiaal op de bodem en drukt langzaam oudere lagen naar beneden. Graven in de grond is als terugreizen in de tijd; een beetje als graven in je inbox.
Inderdaad: de inbox van je emailproramma. Of je moet tot de uitzonderingen behoren, maar nieuw binnengekomen emails komen boven aan de lijst te staan. Je kan je inbox ook chronologisch rangschikken, maar dan zouden recente emails wel eens door overmatige electronische correspondentie buiten beeld kunnen vallen. En elke keer als je je emailprogramma opent zie je dezelfde oude emails bovenin het scherm. Er zijn truukjes om daar automatisch heen te scrollen, maar daar wordt ik niet vrolijk van. Doe mij maar omgekeerd chronologisch.
Oorzaak en gevolg
Dit ogenschijnlijke onschuldige fenomeen heeft verderstrekkende gevolgen dan je denkt. Het web is een tekstmedium en is tot nu toe voornamelijk vergeleken met zijn analoge broertje van de informatieoverdracht: het gescheven/gedrukte woord. In deze wereld is omgekeerd chronologisch bijna onbestaanbaar. Dat heeft te maken met oorzaak en gevolg. Gevolg komt na oorzaak. Je leest van boven naar beneden. Oorzaak staat boven, gevolg staat daar onder. Oorzaak staat voor in het boek, gevolg achterin. Alleen in romans en films experimenteren schrijvers en regisseurs wel eens met een omgekeerde verhaallijn (‘Time’s Arrow’ van Martin Amis en ‘Memento’ van Christopher Nolan) en het kost velen behoorlijk wat moeite hier in mee te gaan. Het gaat in tegen je gevoel en we zijn het niet gewend.
De computer en het Internet lenen zich uitstekend voor omgekeerde chronologie door zijn flexibiliteit. Vergelijk bijvoorbeeld een weblog eens met een papieren dagboek. Een dagboek omgekeerd chronologisch bijhouden is echt onmogelijk. Je kan wel achterin beginnen, maar hoe lang zijn je entries en hoe ver moet je dus ‘terug springen’ om de ruimte te vullen?
Bij het weblog is het geen enkel probleem de entry, of liever posting voor de vorige te zetten; digitale tekst is immers oneindig flexibel. Andersom zou een chonologische weblog problemen ondervinden. Je komt telkens op de pagina van de eerste postings terecht. Vervolgens moet je zoeken naar de link(s) die je naar de laatste berichten brengt. Dat betekent meer pagina’s downloaden. En dat doen we liever niet. Niet als het niet nodig is.
De computer werkt voor het opslaan van bestanden met een hierarchische directory (mappen) structuur. Tijd speelt hier eigenlijk geen rol. Documenten zijn wel voorzien van een tijdstempel (creatiedatum en modificatiedatum) en de zoekfunctionaliteit kan hier op zoeken. Ook kan je een venster op datum sorteren, maar dat is het dan ook wel.
Veroudering
Bruce Tognazzini, één van de belangrijkste krachten achter de interface van de eerste Apple Macintosch heeft eens voorgesteld een tijdsfactor te introduceren in de hierarchische structuur van de mappen. Zijn idee is mappen te laten verouderen: als ze op leeftijd raken gaan ze verkleuren en afbladderen en verzamelen ze zelfs spinnewebben. Zonder problemen kan je dan nieuwe en oude mappen van elkaar onderscheiden.
Ook hebben softwarebedrijven in het verleden gepoogd de hele finder of navigator (het programma dat de hierarchische mappenstuctuur op je computer toegankelijk maakt) te vervangen door een (omgekeerde) chronologische variant. Alle bestanden in een soort inbox. Ik heb al een tijd niks meer vernomen van deze initiatieven en deze zijn waarschijnlijk geen succes gebleken.
De wereld wordt niet eenvoudiger met het fenomeen van omgekeerde chronologie. Om terug te keren naar email: er ontstaan allerlei lastige vermengingen. De meerderheid van de computergebruikers gebruikt Outlook (Express) die gebruik maakt van ‘bovenquoten’. Als je een reply wilt sturen maakt het programma een verse email aan en zet de cursor boven de quote zodat de ontvanger niet naar beneden hoeft te scrollen om het antwoord te lezen.
Op het werk gebeurde het geregeld dat ik een cc (copietje) ontving van een emailwisseling die al een tijdje aan de gang was. Dan moest ik naar beneden scrollen om de oorspronkelijk email te lezen, naar boven scrollen voor het volgende bericht, naar beneden scrollen om te lezen, weer naar boven scrollen, enzovoorts. Een onhandige zigzagbeweging om er achter te komen wat nu het hele verhaal is.
Enfin, conclusie? Ik denk dat we steeds meer omgekeerde chronologie gaan zien, maar het zal heuvel op zijn. Aan de ene kant schreeuwt het medium er om en aan de andere kant verzetten we er ons tegen. Wie weet went het en opent zich een wereld aan mogelijkheden. Een wereld op zijn kop.
Finn Stapelkamp
Eerder gepubliceerd: MacFan 49
Update: 09/08/2005, geactualiseerd