Het Wereld Wijde Wonderland
Alice viel in een konijnenhol en kwam in een wereld terecht waar niets was wat het leek. Ik ken dat gevoel. Het bekruipt me als ik rondklik op websites met een onsamenhangende navigatie. Op zo’n moment is het Wereld Wijde Web één groot konijnenlabyrint waar je niet meer uit komt.
Elke technologie dringt een ervaring op. Werken met een drilboor is vies, luidruchtig en zwaar. De ontwerpers van de drilboor gaan in eerste instantie niet uit van het comfort van de gebruiker. De techniek en zijn doelstellingen zijn het uitgangspunt en in dat kielzog volgt de ervaring. De positieve ervaring overheerst (beton gaat stuk, e-mail komt aan) en maakt de techniek succesvol. Maar er zijn ook negatieve ervaringen (rugklachten, spam) die op den duur de positieve ervaringen kunnen overschaduwen.
Uppsala en Timboektoe
De Universiteit van Uppsala plaatste een heel interessante pagina over celdeling op het web. In de tekst kwam het woord ‘chromosoom’ voor en laat de universiteit van Timboektoe daar nu juist een baanbrekend artikel over hebben geschreven. Daarom werd het woord ‘chromosoom’ aan dit artikel gelinkt.
Vanwege de beperkte mogelijkheden van html was er in de begintijd van het web nog niet zo veel mogelijk op het gebied van vormgeving. Gevolg? Beide pagina’s kwamen van een totaal ander werelddeel, maar leken uiterlijk sprekend op elkaar. Al snel verdwaalde je reddeloos op het web.
Daarom bedacht men de website. Door middel van vormgeving en indeling probeerde de Universiteiten van Uppsala en Timboektoe aan de bezoeker duidelijk te maken welke pagina’s bij welke universiteit hoorden. Maar binnen sommige websites bevinden zich duizenden pagina’s. Voldoende om alsnog te verdwalen.
De volgende oplossing was navigatie. Men verdeelde de inhoud in hoofdgroepen en subgroepen. Elke pagina van de site kreeg voortaan hyperlinks die naar deze groepen leidden. Door op die hoofd- en submenu-items te klikken, kon je altijd die ene gezochte pagina vinden.
Probleem opgelost. Of toch niet?
Het probleem van Alice in Wonderland is de veranderlijkheid en inconsequentie van de wereld waarin ze terecht komt. Dingen worden spontaan kleiner of groter en de wezens die Alice ontmoet reageren heel anders dan ze verwacht.
Websites leveren nogal eens Alice in Wonderland-achtige ervaringen op. Dat komt door een verschijnsel dat ik ‘Magische Navigatie’ noem. Soms komen er, van pagina naar pagina, spontaan hoofdgroepen en subgroepen bij. Andere keren verdwijnen er hele niveaus of verplaatst het complete menu zich zelfs naar een andere locatie. Het verschijnen, verdwijnen en zich verplaatsen van menu-items doet misschien magisch aan, maar is er niks plezierigs aan deze vorm van navigatie. Het is een nachtmerrie waarin je verdwaalt.
Appels en peren
Navigatie kan ook eenrichtingsverkeer opleveren. Stel: je klimt in een hele grote appelboom. Je begint bij de stam, klimt van tak tot tak, en komt vervolgens bij een tak vol... peren. Je kijkt om je heen en ziet dat de volgende tak vol appels hangt. En de daaropvolgende tak hangt vol bananen (wat er in Wonderland allemaal niet mogelijk is...). Maar je kunt niet bij de appels of de bananen. Je zit tussen de peren. Er zit maar één ding op: afdalen langs de stam en een andere klimweg kiezen. Eigenlijk zou het veel simpeler zijn als je ook over de kruin van de boom kon bewegen.
Navigatie is heel geschikt om vertikaal door een site te gaan (van stam tot kruin). Maar als je niet in één keer vindt wat je zoekt, ben je de pineut. Door op de diepste pagina’s links aan te bieden van pagina’s die niet direct bij die ‘tak’ horen, maar er wel aan verwant zijn, kan de bezoeker ook horizontaal door de site wandelen (over de kruin van de boom).
Zelfs als je alle regels der kunst hanteert, ben je er nog niet. Ik heb nog een laatste bezwaar tegen veel websites: vaak zegt de gekozen navigatievorm me niks.
Letterlijk.
Op elke webpagina is het woekeren met ruimte. Een strookje bovenin of een kolom aan de linkerzijde, daar moet de navigatie het mee doen. Veelal bestaat een menu slechts uit een aantal woorden: over ons, contact, producten, diensten, vacatures, appels, bananen, enzovoorts. Vervolgens moet je twee of drie keer klikken om de diepste pagina te bereiken. Vervelend als je er dan pas achter komt dat je op verkeerde bladzijde bent.
Natuurlijk: op de site van een fruithandel zal de schade wel meevallen. Appels kan iedereen wel van peren onderscheiden. Maar op de site van een ICT dienstverlener de ‘XML Content Delivery Application pricing’ vinden zou wel eens een stuk lastiger kunnen zijn.
Appels links naar boven
Als je een boom beklimt om appels te zoeken, ben je niet geïnteresseerd in de takken die je onderweg tegenkomt. Het gaat je om die laatste tak met appels. Het zou best handig zijn als je onderweg wat bordjes tegenkwam die duidelijk maken dat je op de goede weg bent.
Op een beetje uitgebreide site bevinden zich tussen de homepage en de diepste pagina één of twee tussenpagina’s. Heel vaak zijn die gevuld met loze praat. Je kunt die pagina’s ook gebruiken om in het kort toe te lichten wat de bezoeker op de vervolgpagina’s zal tegenkomen. Een korte tekst met een kleine foto maakt immers veel meer duidelijk dan één woord in een navigatiemenu dat wegens plaatsgebrek ergens aan de zijkant weggestopt is. Doe er dan ook maar gelijk een link bij. De tussenliggende pagina’s fungeren nu als bewegwijzering in een boom die je op een natuurlijke wijze naar de juiste tak brengt.
Je zal denken: als we voortaan via de pagina navigeren, dan kunnen we het navigatiemenu wel weglaten. Daar staan immers dezelfde links in als op de pagina.
Ik zou nooit willen voorstellen de navigatie weg te laten. Ik stel voor om de boel om te draaien. In plaats dat je op het navigatiemenu klikt om pagina’s te laden, klik je op de pagina-items. Het navigatiemenu verandert mee om te laten zien waar je bent. De boel omdraaien is misschien wel de enige manier om de weg in het Wereld Wijde Wonderland te vinden.
Finn Stapelkamp
Eerder gepubliceerd: MacFan 54
Illustratie: Marijn van der Waa